‘Rond de eeuwwisseling was er in Lelystad een filmhuis dat geen actief bestaan meer leidde’, vertelt Jan van Casteren die nauwbetrokken is bij Filmtheater Lelystad. ‘Dat was een doorn in het oog van de toenmalige burgemeester die als rechtgeaard filmliefhebber een oproep deed om met een nieuw initiatief te komen. Een werkgroep van filmfanaten pakte die handschoen op en dat leidde in 2003 tot de oprichting van Stichting Filmtheater Lelystad. Het bestuur van het oude filmhuis dat nog slechts uit één persoon bestond, stemde hiermee van harte in en gaf zelfs het bescheiden bedrag dat nog in kas was als kleine bruidsschat aan de nieuwe stichting mee.’
Waar kwamen jullie terecht?
‘Filmtheater Lelystad vond onderdak in de plaatselijke bioscoop van Utopolis. Dat gebeurde op basis van een samenwerkingsovereenkomst, waarmee een goede balans tussen eigenheid en onafhankelijkheid van het filmtheater en het commerciële belang van de bioscoop werd geborgd. Het gebruik van zaalruimte en technische – en overige – bioscoopfaciliteiten maakte deel uit van de overeenkomst.’
‘In januari 2004 werd de eerste voorstelling gehouden. Die was alleen voor ruim 150 genodigden. Gedraaid werd Goodbye Lenin. Vanaf 26 januari 2004 waren er reguliere filmvertoningen; aanvankelijk één keer per twee weken; daarna wekelijks en een korte periode tweemaal per week. De publieke belangstelling was sterk afhankelijk van de vertoningsfrequentie en varieerde van gemiddeld 100 tot 25 bezoekers.’
Met welke uitdagingen kregen jullie in de beginperiode te maken?
‘In de beginjaren ging de aandacht van Filmtheater Lelystad vooral uit naar het bepalen van het profiel van de eigen filmprogrammering. Aanvankelijk had arthouse de overhand, maar gaandeweg werd het meer filmtheater-mainstream. De publieke belangstelling was hierbij de belangrijkste graadmeter.’
‘Daarnaast was er uiteraard de uitdaging van het opzetten van de bestuurlijke en operationele organisatie van Filmtheater Lelystad. Ook de vraag of het filmtheater voldoende potentie had om zich te ontwikkelen tot een voorziening met een eigen accommodatie en een uitgebreidere programmering was een belangrijk thema. Naar die ambitie is indertijd onderzoek ingesteld door een extern adviseur. Dat onderzoek liet voldoende kansrijke perspectieven voor Filmtheater Lelystad zien, maar voor eigen huisvesting ontbrak het aan draagvlak. Op basis daarvan is toen het beleid voor de toekomst van Filmtheater Lelystad bepaald en sindsdien uitgevoerd.’
Vertrek
‘Per 1 januari 2013 vertrok bioscoop Utopolis uit Lelystad. Daarna was er tot 2022 geen lokale bioscoop. In die periode was het filmtheater gevestigd in het Agoratheater in Lelystad, waar de mogelijkheid van digitale filmvertoning aanwezig was. In het najaar van 2022 opende Kok CinemaxX uit Harderwijk een bioscoop in Lelystad. Bij deze exploitant heeft Filmtheater Lelystad wederom op basis van een overeenkomst huisvestingssamenwerking gevonden. De samenwerking verloopt naar volle wederzijdse tevredenheid.’
‘Filmtheater Lelystad heeft een eigen programmaraad, die zorgt voor de wekelijkse vertoning van een actuele kwaliteitsfilm en voor een tweemaandelijkse documentaire op de zondagmiddag. Alle films worden kort ingeleid. Het filmtheater trekt hiermee veel publiek aan. Het gemiddeld aantal bezoekers van de reguliere wekelijkse filmvoorstelling bedroeg in 2025 137 personen. Daarnaast vinden er filmevenementen plaats.’
‘Met dit aanbod behoort ons theater tot de kleine filmtheaters. Het is goed daarbij nog op te merken dat de organisatie volledig op vrijwilligers draait. Die zitten in het bestuur of de programmaraad, leiden de films in, verzorgen de pr, organiseren evenementen en specials en houden de donateursadministratie bij. Zij vormen de kurk waarop het allemaal drijft!’
Waar zijn jullie financieel afhankelijk van?
‘Filmtheater Lelystad ontvangt een kleine subsidie van de gemeente Lelystad. Daarnaast zijn er zo’n 300 donateurs die jaarlijks een bijdrage betalen. Met de inkomsten bekostigd Filmtheater Lelystad vooral filmpromotie en de organisatie van filmevenementen en -specials. En er zijn uiteraard algemene organisatiekosten die betaald moeten worden.’
Actualiteit
Welke typen films trekken het meeste publiek?
‘Van oudsher doen Franse films, Britse kostuumdrama’s en films die festivals winnen, het goed bij het publiek van Filmtheater Lelystad. Maar de programmaraad kijkt wel wat breder bij het selecteren van filmtitels. Er wordt een keuze gemaakt uit het volledige aanbod van films in het filmtheatersegment. Actualiteit, variatie en landelijke waarderingscijfers en bezoekersaantallen zijn daarbij belangrijke selectiecriteria.’
Bieden jullie naast filmvertoningen ook randprogrammering?
‘Filmtheater Lelystad organiseert naast film- en documentairevoorstellingen ook evenementen en specials. Daarbij moet gedacht worden aan filmmiddagen voor specifieke doelgroepen, aan themabijeenkomsten die samen met maatschappelijke organisaties worden voorbereid en aan lezingen over bijvoorbeeld filmmuziek. Daarnaast wordt er jaarlijks een filmklassieker met een aangepast hapjes- en drankjesarrangement vertoond.’
Techniek
De techniek van de filmvertoning is volledig in handen van bioscoop Kok CinemaxX. Men maakt gebruik van de meest moderne digitale beeld- en geluidsapparatuur voor DCP-bestanden.
Hoe regelen jullie de filmrechten of licenties, en hoe verloopt die samenwerking?
‘De programmaraad van Filmtheater Lelystad geeft de filmselectie van het filmtheater door aan een medewerker van bioscoop Kok CinemaxX. Die schakelt een externe bookingvoorziening in die de films voor Filmtheater Lelystad vastlegt. De communicatie daarover verloopt soepel en naar volle tevredenheid. Technische problemen worden opgelost door medewerkers van bioscoop Kok CinemaxX.’
Hoe promoten jullie het filmhuis en de filmvertoningen?
‘Filmtheater Lelystad maakt daarvoor gebruik van een website (www.filmtheaterlelystad.nl), van sociale media, van flyers die her en der worden verspreid, van een digitale nieuwsbrief die wekelijks wordt rondgestuurd aan zo’n 500 abonnees en van persberichten voor de plaatselijke krant en de lokale en regionale omroep.’
Welke rol speelt marketing in het aantrekken van publiek?
‘We hebben een marketingbeleid waarmee we vooral de onafhankelijkheid en de filmische identiteit van het filmtheater benadrukken. Daarnaast draagt het filmtheater vooral de kwaliteit van het filmaanbod uit.’
Doktor Zhivago
Wat beschouwen jullie als het grootste succes in de geschiedenis van het filmhuis?
‘Het grootste succes van Filmtheater Lelystad bestaat eruit dat de kwaliteitsfilm in Lelystad op de culturele kaart is gezet en dat daarmee een talrijk publiek wordt bereikt. Daarnaast zijn er natuurlijk ook incidentele successen. Dat zijn bijvoorbeeld de speciale filmvoorstellingen die worden georganiseerd voor cliënten van De Zonnebloem. Vermeldenswaard in dit verband is ook dat Filmtheater Lelystad een Nederlands bezoekersrecord in handen heeft.’
‘In 2015 werd de klassieker Doctor Zhivago opnieuw uitgebracht. Filmtheater Lelystad vertoonde deze film eenmalig en daar kwamen maar liefst 439 bezoekers op af. Ongeëvenaard voor één voorstelling van een remake.’
Is er ook een periode of gebeurtenis geweest die jullie als een dieptepunt hebben ervaren? ‘Dat was de coronaperiode.’
Wat kan VVF betekenen voor jullie?
‘Filmtheater Lelystad ziet de Vereniging voor Filmhuizen als een belangenvereniging die een belangrijke rol kan spelen bij de informatievoorziening voor met name de kleine filmhuizen en filmtheaters. Ook ontmoeting en uitwisseling van ervaringen kan daaraan bijdragen.’
Feitjes
Filmtheater Lelystad heeft in 2025 op de reguliere avonden 55 films vertoond, waar maar liefst 7552 bezoekers op afkwamen. Dat zijn er ruim 600 meer dan vorig jaar en het filmtheater kan dus ook voor 2025 een nieuw record in de boeken bijschrijven. De evenementen en specials die in 2025 weer als van ouds werden georganiseerd, werden bezocht door 635 personen. Ook dat is een mooi aantal.
De gemiddelde zaalbezetting bedroeg in 2025 137 bezoekers. Logischerwijs is ook dat een score die het filmtheater niet eerder heeft behaald. Dertien keer zat onze vaste zaal helemaal vol, wat leidde tot inzet van extra zalen. Onze donateurs bezochten maar liefst 3309 keer onze voorstellingen. Daarmee hadden ze een aandeel van 44% in het bezoekersaantal. Dat percentage is licht hoger dan de voorgaande jaren.
(Bron: Jaarverslag Filmtheater Lelystad 2025)
Voor meer informatie klik op: www.filmtheaterlelystad.nl